Oorlog in Iran jaagt vliegprijzen omhoog

De oorlog in Iran werkt steeds harder door in de luchtvaart. Niet alleen omdat de olieprijs omhoogschiet, maar ook doordat kerosine fors duurder is geworden en de aanvoer van brandstof onder druk staat. Voor airlines betekent dat een combinatie van hogere kosten, stijgende tarieven en ingrepen in de dienstregeling, juist in aanloop naar het zomerseizoen.

Airlines schuiven kosten steeds vaker door

Steeds meer luchtvaartmaatschappijen verhogen inmiddels hun tarieven of voeren tijdelijke toeslagen door. Cathay Pacific meldde dat de brandstofkosten in maart ongeveer zijn verdubbeld ten opzichte van het gemiddelde van de twee voorgaande maanden. Topman Ronald Lam zei daarover dat de brandstofkosten deze maand “het dubbele bedragen van het gemiddelde van de twee voorgaande maanden” en dat de maatschappij daardoor genoodzaakt was haar brandstoftoeslagen aan te passen. Die nieuwe toeslagen gelden sinds 18 maart op het volledige netwerk. Ook AirAsia kondigde aan ticketprijzen en brandstoftoeslagen tijdelijk te verhogen zolang de marktomstandigheden daar aanleiding toe geven. Thai Airways rekent op prijsstijgingen van 10 tot 15 procent, terwijl Qantas aangeeft per route verschillend te hebben verhoogd. SAS spreekt zelf van een tijdelijke prijsaanpassing. Air New Zealand heeft de tarieven eveneens verhoogd en rekent nu in economy 10 Nieuw-Zeelandse dollar extra op binnenlandse enkele reizen, 20 Nieuw-Zeelandse dollar op shorthaul en 90 Nieuw-Zeelandse dollar op longhaul.

United waarschuwt voor miljarden extra brandstofkosten

Ook aan de andere kant van de wereld lopen de zorgen snel op. United Airlines schrapt op korte termijn ongeveer 5 procent van de geplande vluchten van dit jaar. In een boodschap aan medewerkers schreef topman Scott Kirby dat de prijs van vliegtuigbrandstof in drie weken tijd meer dan verdubbeld is: “De realiteit is dat de prijs van vliegtuigbrandstof in de afgelopen drie weken meer dan is verdubbeld.” Als dat prijsniveau zou aanhouden, betekent dat volgens hem 11 miljard dollar extra brandstofkosten op jaarbasis. Daarbij plaatste hij direct een scherpe vergelijking: “Als de prijzen op dit niveau blijven, betekent dat 11 miljard dollar aan extra jaarlijkse kosten alleen al voor vliegtuigbrandstof. Ter vergelijking: in het beste jaar ooit van United verdienden we minder dan 5 miljard dollar.” Kirby benadrukte wel dat de vraag voorlopig uitzonderlijk sterk blijft: “De tien grootste weken qua geboekte omzet in onze geschiedenis waren de afgelopen tien weken.” Tegelijk waarschuwde hij dat het moeilijker wordt om de hogere brandstofkosten volledig via ticketprijzen door te berekenen als olie langere tijd duur blijft

“De realiteit is dat de prijs van vliegtuigbrandstof in de afgelopen drie weken meer dan is verdubbeld.” Scott Kirby, United

Duizenden vluchten verdwijnen uit de planning

Naast prijsverhogingen grijpen maatschappijen ook direct in hun schema’s in. SAS schrapt in april minstens duizend vluchten en had in maart al enkele honderden annuleringen doorgevoerd. Topman Anko van der Werff zei dat de maatschappij het verkeer zo veel mogelijk probeert te beschermen: “We annuleren een paar honderd vluchten in maart, maar proberen ons verkeer zo veel mogelijk te beschermen”, maar dat na Pasen meer aanpassingen worden verwacht, wanneer de vraag traditioneel wat terugloopt. Tegelijk benadrukte hij dat het om een beperkt deel van het totale netwerk gaat, omdat SAS normaal gesproken circa 800 vluchten per dag uitvoert. Daarbij sprak hij over “ten minste duizend” vluchten die geraakt worden. In Nieuw-Zeeland verlaagt Air New Zealand zijn capaciteit met ongeveer 5 procent. De maatschappij schrapt tussen 16 maart en 3 mei circa 1.100 vluchten, wat naar verwachting ongeveer 44.000 passagiers raakt.

Ook in Azië groeit de druk op de operatie

In Vietnam is de situatie inmiddels zo serieus dat de burgerluchtvaartautoriteit waarschuwt voor risico’s op tekorten aan Jet A-1. Volgens de autoriteit hangt dat samen met de verstoorde brandstofaanvoer door het conflict in het Midden-Oosten. Vietnam Airlines haalt daarom vanaf 1 april een reeks binnenlandse routes tijdelijk uit de dienstregeling, waaronder verbindingen vanuit Hai Phong en Ho Chi Minh City. In totaal verdwijnen 23 wekelijkse vluchten uit het netwerk. Daarmee wordt duidelijk dat de gevolgen van de brandstofcrisis verder reiken dan alleen hogere prijzen: in sommige markten komt ook de fysieke beschikbaarheid van vliegtuigbrandstof onder druk te staan.

Niet iedere carrier is even kwetsbaar

Toch is het effect niet overal gelijk. Airlines met brandstofhedging, zoals Lufthansa en Ryanair, hebben een deel van hun verbruik tegen vaste prijzen afgedekt. Daardoor voelen zij de huidige prijsschok minder direct dan maatschappijen die sterker afhankelijk zijn van de spotmarkt. Dat verschil in bescherming bepaalt in belangrijke mate wie tarieven het snelst moet verhogen, capaciteit moet schrappen of tijdelijk minder agressief kan groeien. Voor de komende maanden lijkt daarom een verdeeld beeld te ontstaan: maatschappijen met een sterke hedgepositie kunnen langer ademen, terwijl anderen al direct moeten ingrijpen in prijs en planning.